صنعت لیزینگ در ایران در سالهای اخیر با چالشهایی نظیر محدودیت منابع مالی، کاهش قدرت خرید خانوارها و ظهور فناوریهای مالی مواجه شده است.
همزمان، مدل «اکنون بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) بهعنوان یکی از سریعترین ابزارهای رشد یافته در بازارهای اعتباری جهان مطرح شده است.
این مقاله با رویکردی تحلیلی، ظرفیتهای همگرایی میان صنعت لیزینگ و BNPL را بررسی میکند. فرض اصلی مقاله آن است که BNPL نه یک رقیب، بلکه مرحله تکاملیافتهای از لیزینگ خرد محسوب میشود و میتواند مسیر جدیدی برای توسعه بازار لیزینگ در ایران ایجاد کند.
مقدمه
صنعت لیزینگ از دیرباز تا اکنون، ابزاری برای تسهیل دسترسی به داراییها بوده است، اما نسل جدید مشتریان، بهویژه کاربران تجارت الکترونیک، انتظار دارند اعتبار را بهصورت آنی، دیجیتال و بدون مراجعه حضوری دریافت کنند.
درچنین شرایطی، مدل BNPL توانسته مفهوم اعتبار را از یک فرآیند اداری به بخشی از تجربه خرید تبدیل کند.
این تحول، پرسشی اساسی را مطرح میکند که آیا شرکتهای لیزینگ میتوانند از مدل سنتی تأمین مالی دارایی به سمت اعتباردهی دیجیتال حرکت کنند؟
تغییر پارادایم در صنعت لیزینگ
درمدل سنتی لیزینگ،تمرکز اصلی بر دارایی است.
در ارزشگذاری خودرو،تجهیزات یا ماشینآلات محور تصمیمگیری قرار میگیرد، اما در مدل BNPL، محور اصلی «رفتار اعتباری مشتری» است.
درواقع، ارزشآفرینی از مالکیت دارایی به تحلیل داده و مدیریت ریسک منتقل شده است.
این تغییر میتواند ساختار کسبوکار شرکتهای لیزینگ را دگرگون کند.
BNPL؛ تهدید یا فرصت؟
برخی فعالان صنعت لیزینگ، BNPL را تهدیدی برای بازار سنتی خود میدانند،اما تجربه جهانی نشان میدهد که این مدل میتواند فرصتهای زیر را ایجاد کند:
ورود به بازار خریدهای خرد و متوسط
افزایش تعداد مشتریان بدون نیاز به افزایش شعب
توسعه همکاری با فروشگاههای آنلاین
افزایش سرعت گردش سرمایه
کاهش هزینههای عملیاتی
به همین دلیل،آینده رقابت درصنعت مالی نه میان لیزینگ و BNPL،بلکه میان شرکتهای دیجیتال وشرکتهای سنتی خواهد بود.
مدل پیشنهادی «لیزینگ تعبیهشده» (Embedded Leasing) یکی از روندهای نوظهور جهان، مفهوم «لیزینگ تعبیهشده» است.
در این مدل، مشتری هنگام خرید کالا درفروشگاه آنلاین، بدون خروج از فرآیند خرید، خدمات لیزینگ یا BNPL را دریافت میکند.
این رویکرد سه مزیت اساسی دارد:
افزایش نرخ تبدیل فروش فروشگاهها
دسترسی آسانتر مشتریان به اعتبار
توسعه بازار شرکتهای لیزینگ بدون هزینههای سنگین بازاریابی
الزامات موفقیت در ایران
برای توسعه BNPL در صنعت لیزینگ ایران، چند پیششرط ضروری است:
توسعه سامانههای اعتبارسنجی لحظهای
بهرهگیری از هوش مصنوعی در ارزیابی ریسک
همکاری نزدیک با فروشگاههای آنلاین
تدوین چارچوبهای نظارتی متناسب
سرمایهگذاری درزیرساختهای دیجیتال
نتیجهگیری
صنعت لیزینگ در آستانه یک تحول ساختاری قرار گرفته است.
همانگونه که بانکداری دیجیتال مفهوم شعبه را متحول کرد، BNPL نیز میتواند مفهوم سنتی لیزینگ را بازتعریف کند.
شرکتهای لیزینگی که از امروز به سمت اعتباردهی دیجیتال، تحلیل داده و همکاری با اکوسیستم تجارت الکترونیک حرکت کنند، نقش تعیینکنندهای در بازار مالی آینده خواهند داشت.
در این چشمانداز، BNPL نه پایان صنعت لیزینگ، بلکه آغاز نسل جدید آن است.
محمدرضا حجاز، مدیر اجرایی و عملیات لیزینگ مهرگان پیشرو
https://www.chabokonline.com/fa/tiny/news-88887